Intsektuak Laborategian
Intsektu baten Gogoa serieko hirugarren artikulua da hau. Aurreko artikuluetan erleek beren ingurune naturalean duten portaera deskribatu dugu. Hala ere, animalien portaerako espezialistek baldintza kontrolatuetan diseinatu behar dituzte probak, analisiarekin zerikusirik ez duten faktoreen interferentzia baztertu ahal izateko. Hemen erleen gaitasun kognitiboari buruzko emaitza oso adierazgarriak aurkezten dira.
Behatuz Ikastea
Bideoa ikusteko egin klik irudian
Aurreko artikuluetan azaldu dugunez, bilketan hasiberriak diren erleek biltzaile beteranoen laguntza jasotzen dutela baieztatu da. Emaitzetatik ondoriozta daiteke ikaskuntza horren onura nabigazioan eragiten duela. Baina ikaskuntza-prozesuak zehaztasunez ulertzeko, proba bereziak diseinatu behar dira, eta horretan arituko gara hemen.
Bideoa ikusteko egin klik irudian
Eskuineko bideo ebaketan, ikertzaileek ur azukretuaz kargatutako lore artifizialak jarri dituzte metakrilatozko plaka baten azpian. Saria ez dago eskuragarri, baina plakaren azpitik irteten den soka bati lotuta dago. Erlastar gutxi batzuek, proba eta akatsen bidez, sokatik tiraka erronka ebaztu dezakete (eskuineko irudia). Ez hain burugarri diren batzuek, berritzaleari arretaz begiratuz soluzioa ikas dezakete, ordea. Hasiera batean, erlastar trebatuari laguntzen diote, eta, azkenik, beren kabuz ariketa burutu dezakete. Mekanismo horri esker, abilezia berri bat berehala zabaltzen da kolonia osoan zehar. (azpiko Irudia).
Imitazioaz haratago: Ulermena
Beste esperimentu batean, ikertzaileek erabaki zuten erleek ikasitakoa, imitazio huts, ala ikasten ari zirenaren zentzua ere barneratzen zuten bereiztea. Azpi-eskuineko bideo ebaketan, erlastar trebatu batek, sari baten truke bola bat eremu borobil baten erdira mugitzeko ariketa erakusten dio ikasle bati. Kasu honetan, erditik urrunen dagoen bola aukeratzen du. Erlastar ikastunak ez daki erditik hurbilen dauden beste bi bolak kolaz itsatsita daudela, eta bere irakasleak urrutien dagoen bola mugitu dezakeen bakarra dela.
Bideoa ikusteko egin klik irudian
Ikaslea proba bera bakarka egitera doanean, erditik gertuen dagoen bola aukeratzen du (azpi-ezkerreko Irudia). Beraz, ez du bere irakaslearen mugimendua errepikatu; aitzitik, ariketaren helburua ulertu du, eta hurbilen dagoen bola mugitzea erabaki du.
Bideoa ikusteko egin klik irudian
Buruz Ikasitako Mugimenduak
Erleek nektar-iturri garrantzitsuekin lotzen dieten ibilbideak behin eta berriro errepikatzen dituzte. Ibilbide bat azkarrago egiteko modu bat dagozkien mugimenduak buruz ikastea da. Horri esker, ez dute jada ezagutzen duten ibilbide haiengan arreta berezia jartzeko beharrik. Guk geuk egiten duguna da errutinazko zereginetan, hala nola etxea eta lanaren arteko ibilbidean, edo erosketa azkar bat egitean. Jarduera zorrotzagoetan, hala nola autoen eta motorren lehiaketetan, pilotuak aldez aurretik trebatu behar dira zirkuitu bakoitzean, haien maniobrak behar bezala barneratzeko.
Haize-tuneletan oztopo ikusgaiekin eta ikusezinekin egindako esperimentuek erakutsi dute erlastarrek buruz ikasten zituztela ibilbideko mugimenduak, bisitak azkartzeko. Portaera hori zuzenketa bisualekin konbinatzen zuten, bat-bateko aldaketak identifikatzeko eta zuzenketak egiteko (ikus 4. erreferentzia).
Ondorioa
Artikulu honetan azaldutako aurkikuntzek baiestatzen dute erleak eta erlastarrak gai direla zeregin berriak beren kabuz ikasteko, eta erlauntzako beste kide batzuei begiratuz ikasteko ere. Ikaskuntza hori ez da mimesi hutsa, ordea. Azpian dagoen helburua barneratzen da ere.
Ohiko ekintzei dagokienez, ibilbideak ikasteak mugimenduak buruz ikastea dakar, eta horrek, seguruenik, modu erdiautomatikoan gauzatzeko aukera ematen die, beren burua beste prozesu batzuei arreta jartzen dieten bitartean.
Erreferentziak
The Mind of a Bee (Erle Baten Burua). 2023an Lars Chittka-k Lynnean Society-rentzat emandako hitzaldia (ingelesez).
Associative Mechanisms Allow for Social Learning and Cultural Transmission of String Pulling in an Insect. 2016ko artikulu honetan, erlastarrek lore artifizialak soka batetik tiraka nola ikasten duten saria jasotzeko azaltzen da.
Bumblebees show cognitive flexibility by improving on an observed complex behavior. 2017ko artikulu honetan, sari baten truke, erlastarrek nola ikasten duten bolak mugitzen dituzten borobil baten erdigunera deskribatzen duena.
Visual and movement memories steer foraging bumblebees along habitual routes. 2021eko artikulua, non esperimentuak deskribatzen diren erlastarren ohizko ibilbideak arintzeko, nola memorizatzen dituzten. Artikulu teknikoa da, baina bideo interesgarriak ditu.
